“Burası askeri bir okuldur. Bu okulun tek amacı vardır; o da sizi Türkleştirmektir.”
Bu söz 12 Eylül askeri darbesinin açtığı en büyük yaralardan biri olan Diyarbakır 5 No'lu
Cezaevi'nde yapılan acımasız uygulamalara en temel gerekçeyi oluşturmuştu.
Kendi döneminde “modern cezaevi” olarak lanse edilen ve Yüzbaşı  Esat Oktay Yıldıran'ın 

DİYARBAKIR CEZAEVİ'NİN BELGESELİ ÇEKİLDİ
10.06.2009 14:32:00 12 Eylül darbesinden sonra "işkence merkezi" gibi kullanılan
Diyarbakır Cezaevi, yine gündemde. Hükümetin müzeye çevirmeyi düşündüğü cezaevinin belgeseli de çekildi.
DİYARBAKIR - Elli-altmış kişi havalandırmaya alınırdı. Gardiyan ‘tepe ol’ komutu verince,
tüm tutuklular üst üste biner, bir diğeri de en üste çıkar ve bu şekilde İstiklal Marşı’nın on kıtası okutulurdu.

Selim Çürükkaya/ Orhan Aydın 12 Eylül Askeri Cuntasının Kürt davasından dolayı idam cezasına çarptırılan ilk devrimciydi. Ve yine Diyarbakır cezaevin de başlayan ilk ölüm orucunun sözcüsüydü. Onun öldürüldüğünü duyduktan sonra bazı makaleler kaleme aldım.

1.  17 Mayıs 1982 - Ferhat Kutay, Necmi Öner, Mahmut Zengin, Eşref Anyık. (33. koğuş) Cezaevi ortamını protesto etmek için üzerlerine neft dö­kerek kendilerini yaktılar. Protesto eyleminden sonra, iş­kence yapıldı. Ölüm nedenleri kayıtlara intihar olarak geçti.

12 Eylül döneminde 34 kişiye mezar olan Diyarbakır Cezaevi nihayet yıkılacak. AKP Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkan adayı Kutbettin Arzu, cezaevini yıkıp, yerine yaşanan işkenceleri de unutmamak ve geleceğe daha umutlu bakmak için demokrasi, insan hakları ve barış parkı ve müzesi yapmayı planladığını açıkladı.

12 Eylül 198 Dönemi Diyarbakır Zindanı, anlatılmakla bitmeyen, her anlatımında eksik tanımlandığı bir zindan olmaya devam ediyor.
Bu zindan da ölümler, işkenceler bütün dünyaya yayılırken, aynı zamanda direnişlerde de efsaneleşen yüzlerce, binlerce Kürt evladı, yurtseveri oldu. Bu efsaneler, özgürlük ve bağımsızlık uğruna gözlerini kırpmadan ölüme gittiler. O kahramanların önünde saygıyla eğilmemek olanaklı değildir.

 Hasan Çakır / Ben, Necmettin Büyükkaya ile 1976 tarihinde Diyarbakır Komal Yayınevinin sorumlusu iken tanıştım. Necmettin komala gelip giderdi. Onunla kısa bir dönemde dostluk geliştirdik. Ancak ben, bir süre sonra Necmettini bir daha göremez oldum ve kendisiyle ilgili herhangi bir bilgi de alamadım. Nihayet yıllar sonra, Diyarbakır Zindanında karşılaştık. 
 
 

 ÇAY  DEĞİL ÇORBA
Mehmet Değer/ Onun ismini, D.Bakır cehennemindeki koğuşlarda duymayan yoktu gibiydi. 
Adı her ne idiyse o, kendisine Lezzo denilsin istiyordu.
Lezzo, hani içecek olarak içilen, oralete rakip olarak üretilen, bildiğimiz lezzo.
Bundan dolayı onu tanıyanlar kendisini Lezzo   olarak çağırıyordu.

   Mehemet Değer/ D.Bakır Zindanında ,
Kürdlüğün yok edilmek istendiği 1981-84 yılları arası
dönemde biz koğuşlarda olanlar 35. Koğuştaki arkadaşların direniş
öyküleriyle ayakta kalabiliyorduk.
Onların mahkeme gidiş-gelşlerindeki dik duruşları,
duruşma salonlarında askeri yargıçlar karşısındaki boyun
eğmezlikleri, bizler için birer ayet gibiydi.

 Talabani bana, “Özal, federasyon taleplerinde bulundu, biz de kabul ettik” dedi. Talabani ve Barzani için Türkiye’nin himayesi büyük nimetti. O gün federasyon olurdu. Şimdi olmaz.” “Özal çok cesurdu, dediğini yapardı. Sırf Kürtler kimliklerini özgürce yaşamasınlar diye derin devlet, asker, Kürtlerle federasyonu kabul etmedi. Medya Özal’a ağır hakaretler etti.” “DTP, İmralı’nın sözcüsüdür. İmralı, “Gelin görüşelim, sorunu çözelim” diyor. 1999’da İmralı’yla barış için görüşen asker şimdi niye görüşmüyor? Sadece kültürel haklar istenecek.”

Sadece PKK'nin ortaya çıktığı dönemden itibaren değil, "ulus-devlet" yaratma hedefiyle, arka bahçesini "düşman" addettiği ulusların hücresi haline getiren cumhuriyet tarihi boyunca süregelmekte olan Kürt Sorunu'nda, bunca tecrübeden sonra bile halen çözümsüzlüğü "çözüm" olarak dayatmakta ısrar eden Türkiye Cumhuriyeti'nin resmi ideolojisinin, Ergenekon'la kolkola iflasını ilan ettiği günlerde geçiyoruz...

 Dışişleri eski bakanlarından Hikmet Çetin, PKK terör örgütünün temellerinin 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrası Diyarbakır Cezaevi'nde atıldığını ileri sürdü.