1980-1983 tarihleri arasında Diyarbakır Cezaevi`nde
kalan Zülfikar Tak cezaevinde gördüğü ve duyduğu işkence çeşitlerini karikatürlerle anlattı

Zülfikar Tak, 1980 yılının 27 Temmuz'unda, insanın hayal gücünü zorlayan işkencelerin yapıldığı Diyarbakır Cezaevi'ne girdiğinde 17 yaşında bir gençti. O genç yaşına rağmen, 'bölücü örgüt kurmak, adam öldürmek, asker öldürmek ve eylemlere katılmak'la suçlanıyordu. Bu suçlamalarla 3 yıl Diyarbakır Cezaevi'nde kaldı. Toplam 19 yıllık cezaevi hayatının 8 yılını ise hücrede geçirdi. Tak, ne kendi yaşadıklarını ne de o dönemde cezaevinde kalanların yaşadıklarını unutmadı ve gülünemeyecek karikatürlere yansıttı. 'Diyarbakır Cezaevi'nde İşkence Çeşitleri' adını verdiği bir karikatür kitabı çıkaran Tak, "Duyguları tahrik eden, kışkırtan bir çalışma. Ama ben artık bu tür çalışmaların yayımlanmamasını, orada yaşananların unutulmasını istiyorum" dedi.

Türkiye 1978’liler Girişimi, 12 Eylül döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde yaşananlarla ilgili olarak,
“bilgilenme hakkı” çerçevesinde İçişleri Bakanlığı’na bir dilekçe verdi. Girişim,
o dönemde Diyarbakır Cezaevi’nde tutuklu ve hükümlülere karşı işlenen
Nazi benzeri suçların gereği biçimde ortaya konmasını ve sorumlular hakkında ne
yapıldığının aydınlatılmasını istiyor. Açıklamada şöyle deniyor:

“Cuntanın Diyarbakır Cezaevi'nde uyguladığı ırkçı-kafatasçı vahşetle yüzleşmeyenler, Kürt sorununun neden çözülmediğini bugün dahi anlayamazlar. Yine soruyoruz: Dünden bugüne süreç böyle yaşanmadı mı? Bizler: Türklerin/Kürtlerin, birbirimizi anlamanın yolunun Diyarbakır Cezaevi'nde yaşananları/yaşatılanları sorgulamaktan geçtiğine inanıyoruz.

Cengiz Kapmaz / Özgür Gündem

İnsanlık tarihinin en vahşi uygulamalarının yaşandığı Diyarbakır Zindanı dosyası açılıyor. 12 Eylül döneminde Diyarbakır Askeri Cezaevi'nde yaşanan, ancak hâlâ tam olarak aydınlanmamış cezaevi vahşetinin sorumlularının tespit edilmesi, yargılanmalarının sağlanması ve kamuoyuna teşhir edilmesi için 'Diyarbakır Cezaevi Gerçeğini Araştırma ve Adalet Komisyonu'nun kuruluşu açıklanacak. Komisyonun kuruluşu 12 Eylül'de Diyarbakır Zindanı'nın önünde yapılacak basın açıklamasıyla duyurulacak. Açıklamaya, Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu, Prof. Dr. Tahsin Yeşildere, Prof. Dr. Baskın Oran, Prof. Dr. Gençay Gürsoy, Dr. Necdet İpekyüz, Tarık Ziya Ekinci, Seydi Fırat, Derya Sazak gibi tanınmış simalar da katılacak. Diyarbakır Cezaevi'nde yaşananlarla yüzleşmenin toplumsal barış açısından çok önemli bir kilometre taşı olacağını kaydeden 78'liler Türkiye Girişimi Sözcüsü Celalettin Can, 1980-84 yılları arasında Diyarbakır Cezaevi'nde insan hakları değil, insanlık suçu ihlali yaşandığını vurguladı. Can, 'Kürtlerin en aydın, en geleceğe dönük şahsiyetlerini imha etme politikası izlediler' dedi.

GÜLŞEN İŞERİ / Birgün Gazetesi

Bundan tam 25 yıl önceydi yıl 1982; Diyarbakır Cezaevi' nde, insanlığa karşı olan tüm askeri darbelerin tarihsel karanlığında, işkencenin karanlık odalarında, insan kişiliği ve kimliği, yine insanlar tarafından yok ediliyordu.

2 Nisan 1984 tarihinde Genelkurmay Başkanlığının; "53 ölüm olayına rastlandığı, bu ölüm olaylarında 14 kişinin kendini astığı ve yaktığı, 23 kişinin çeşitli hastalıklardan öldüğü, 7 kişinin ölüm orucu ve açlık grevinde öldüğü, 7 kişinin işkencede öldüğü bazı münferit hadiseler dışında işkence olaylarının olmadığı" ile ilgili açıklamaları, alevler, ölüm askıları ve çeşitli hastalıklar yazan 'ölüm raporlarının soğukluğunda yalanlanarak, mezarlıklara doğru, sessiz bir çığlığın geri dönüşü gibi akıp gidiyordu.

Şeyhmus DİKEN

Siyaset ya da edebiyat adına, mahpushaneleri de, Diyarbakır Zindanını da anlatan epeyce kitap çıktı. Kimi dergiler de sorguladılar yaşananları. Ama ne kadarı inandırıcı oldu? Sanırım hâlâ problem orada. Mesut Baştürk'ün kitabı iyi bir malzeme olabilir...

26 Haziran 2003, Perşembe12 Eylül döneminde tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi'nde üç yıl kalan işadamı Selim Dindar yaşadığı 'cehennemi' anlatıyor

Üç yılını 'cehennem'de geçirdi

Neşe Düzel / RADİKAL

NEDEN? Selim Dindar
Hasan Cemal son çıkardığı 'Kürtler' kitabıyla ilgili kendisiyle yaptığım konuşmada, medya adına bir özeleştiride bulunarak 'Eğer biz gazeteciler, 12 Eylül döneminde Diyarbakır Cezaevi'nde yaşananları tam anlatsaydık, bu ülkede belki bazı şeyler değişirdi' demişti.

Anlatmaya basladı;
"Hapishaneden kurtulduğum zaman genç olsaydım, dağa çıkardım."

Dinledikçe içim acidi.
"Adim, Felat Cerniloglu. 1928 Diyarbakir dogumluyum.
1982 yilinda Diyarbakir K Tipi Askeri Cezaevî'nin 33 No'lu kogusunda yasadiklarim cehennemdi.
Ben sekiz yasindayken, 1936'da bütün Cemiloglu ailesi ve damatlari, iskân Kanunu uyarinca degisik illere, Ordu'ya, Giresun'a, Samsun'a, Kastamonu'ya, Sinop'a, Lüleburgaz'a, Kirklareli`ne Edirne'ye, Konya'ya, Denizli'ye sürülmüsler. Bizim aileye Onlu düsmüs. Ben ilk ve ortaokulu Ordu'da okudum. Lise olmadigi için 1944'te istanbul'a, Haydarpasa Lisesi'ne yatili gönderildim. Ordu'ya sürgün gidince bizim aileye bir ev ile bir findik bahçesi verilmis borçlandirma karsiliginda,..

Her sey askeri disipline göredir.
15 dakikalik havalandirmalar bile 'yat', 'kalk', 'sürün', 'kos' komutlariyla cehenneme dönüsür. Mars söyleyerek uygun adim yürümeler, askeri egitim yapmalar; ziyaretçiye ya da avukutla görüsmeye giderken erlerin cop, kalas ve demirle suçlu suçsuz rastgele vurmalari; açlik grevi, ölüm orucu ve direnislerle geçer günler. Bazi subaylarla erlerin namaz kilip dönüp dayagi sürdürmeleri nedeniyle de Yilmaz Odabasi o günkü cezaevine 'Cennete inananlarin cehennemligi' adini takmisti.
Ancak beklenmedik bir gelisme olur ve askeri mahkemede Yilmaz tahliye edilir. "Diyarbakir Cezaevi'nde hangi duygulari yasattilar bizlere?" diye soruyor Odabasi:
- Nefreti, cesareti, öfkeyi ve hasreti... Sonra tiksinmeyi, kederi, o 'inkâra gelinmez' yigitligi... Sonra umudu, coskuyu, kaygiyi ve sabri. Ne çok insanlik halleri bir arada degil mi?

Şule Çizmeci'nin 13/09/2006 tarihli Radikal'de yayınlanan Hamit Kankılıç röportajı...

Irak'ın ünlü işkence merkezi Ebu Garib'den farksız Diyarbakır Askeri Cezaevi'ne girdiğinde 18'indeydi Hamit Kankılıç. Hayatının sekiz yılını burada ölümün ve cinnetin kıyısında geçirdi, her türlü işkenceyi yaşadı. 20 yıllık cezası bittiğinde saçları ağarmıştı

Darbe döneminde cezaevlerinde toplam 299 kişi yaşamını yitirdi, 144 kişi kuşkulu bir şekilde öldü. 14 kişi ise açlık grevinde öldü.

Selim Çürükkaya "Dörtlerin Gecesi "isimli kitabin önsözünde Diiyarbakir Askeri Cezaevi'ni yazmak büyük istir, diyor ve söyle devam ediyor.O ürküntü veren manzaralari yeniden canlandirmak bile insani ürpertir, ama kisi ne kadar usta olursa olsun kalemiyle fircasiyla , diliyle Diyarbakir'i tam olarak anlatamaz "

Ve onun diliyle Diyarbakir gerçegi ;

12 Eylül darbesinden hemen sonra Diyarbakir Askeri Cezaevi evi iskence merkezi haline getirilmeye çalisildi.1980 Kasiminda iç güvenlik amirligine atanan Mevlut Akkoyuncu adli "Gestapo" sayimlarda tutuklularin tek siraya geçmesini , hazirol vaziyette ayakta beklemelerini , yemek duasi okumalarini dayatti.

 Hasan Cemal yillardir Kürtler ve Türkler hakkinda yaptigi gözlemlerini, röportajlarini, yazilarini Kürtler adini verdigi son kitabinda topladi. Simdiden üçüncü baskisi yapilan kitap hakkinda çok sey yazildi ve söylendi. Eminim bundan sonra da yazilacak ve umarim Kürt sorununun, ama bir o kadar da Türk sorununun çözümüne katkida bulunacak.

Kitabin bana en çarpici gelen kismi girisi. Hasan Cemal ilk 34 sayfada Felat Cemiloglu’nun 1982 yilinda girdigi Diyarbakir E Tipi Askeri Cezaevinde çektiklerini anlatiyor. Bence Cemiloglu’nun hikayesi PKK’nin siradan bir terör örgütüyken nasil olup da megaloman Abdullah Öcalan’a ragmen büyüdügünü ve yillarca Türkiye’nin basina bela oldugunu anlamamiza yardimci olacak cinsten.

Ez di sala 1980 meha sibatê di dudê wê hatime girtin û di sala 1982 meha Gulanê di 19ê wê de ji zindanê hatim berda. Ez di qawisê 21ê de bûm. Min pirtûka xwe ya li ser zindana Diyarbekirê bi zimanê xwe ê sêrîn bi kurmanciya delal di sala 1994an de li Swêd wesand. Ev pirtûk her weha li Yunanistanê bi zimanê wan jî hati wesandin. Çend tê binî ji vê Pirtûkê:

"-Ez bêjim qurban, ez bêjim. Dema leskeriya min qediya, ez ji mirovantiyê derketibûm. Bû bûm hov, bû bûm dewar, dîn û har bû bûm. Bû bûm weke seyekî har, min li kîderê mirovek bidîta hema min êrîsî wî dikir. Ew kiryarên ku min li girtîgehê de dianî serê wan girtiyan, êdî di ruhiyeta min de, di serê min de hatibûn bi cihkirin, ji bêyî wan tebata min nedihat.

Çığlık Ve Mazgal Deliği  -  Aysel Çürükkaya

Bundan 25 yil önce Genaraller Türkiye’deki yönetime el koymuslardi. Bu askeri darbenin bir magduru olarak bu gün bir kaç söz yazmak istiyorum. Darbe oldugu zaman Diyarbakir zindaninda tutsaktim. Tutsakligim da neleri görmedim neleri yasamadim ki! Hangi zulümlere, hangi vahsetlere tanik olmadi ki bu gözler.
Onlardan yalniz birini size anlatmak istiyorum.
Kadinlar kogusunda oturmus sohbet ediyorduk.
Birden kulaklarimiza çiglik sesleri gelmeye basladi.
Yerimizden firladik.
Kimimiz pencerelere, kimimiz mazgal deliklerine dogru kostuk.
Giderek yükselmeye basladi sesler.

Diyarbekir Zındanında Kadın Olmak - I.Bölüm
Nuran CAMLI MARAŞLI

Yazilanlari okuyunca Diyarbekir zindaniyla ilgili tanikliklara ben de katkida bulunma ihtiyaci hissettim. Bunlari kismen de olsa okurlarla paylasmak istiyorum.

Diyarbekir 5 No'lu zindaninda vahset günlerinin kadin taniklarindan biriyim. O zaman 20 yasinda bir gençkizdim.

Diyarbekir zindani vahsetiyle ilgili bir çok kitap yazildi. Okuyabildigim kadariyla   bunlarin hepsi erkek tutsaklar tarafindan kaleme alinmisti. TC'nin zindan politikasi ve uygulamalari anlatilirken  kadinlar kogusuna fazla yer verilmedi.

Nuran CAMLI MARASLI

Mahkeme işkencesi

Mahkemelere gidis gelisler de tam bir iskenceydi. Tam iki yil mahkememizin açilacagi günü bekledim.

Mahkemenin açilacagina birkaç gün kala, Gardiyan tekmille çagirip elime alelacele bir iddianame tutusturdu. Okuduktan hemen sonra da geri vermemiz isteniyordu. Içerde not alacak ne bir kalem, ne bir kagit bulunmuyordu.

1Eylül 1983 tarihinde Diyarbakir zindaninda ölüm orucu eylemini PKK suruc gurubu davasinda aciklayan Ali Yaver Kaya alti yil sonra o günkü duygularini ve eylemi nasil açikladigini anlatmasini istedim:"Arkadaslar bu görevi bana verdiler. Bizim katta bulunan ve Mustafa Karasu. ile bu isi birlikte yapan Müzaffer Ayata bir gün bana bir not gönderdi.
Notta, direnisi mahkemede açiklama görevini bana verdiklerini, bu konuda ne dü­sündügümü soruyordu.
Çünkü o zaman en elverisli durum benimkiydi.